Rozwiązanie umowy o pracę i prawo do zasiłku dla bezrobotnych są ze sobą nierozerwalnie związane. Sposób zakończenia stosunku pracy ma bezpośredni wpływ na możliwość otrzymania wsparcia finansowego z urzędu pracy. Przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620), która od 1 czerwca 2025 r. zastąpiła ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jasno określają, w jakich sytuacjach bezrobotny może liczyć na zasiłek, a kiedy musi poczekać określony czas lub zostaje całkowicie pozbawiony tego prawa.
Każdy pracownik powinien być świadomy konsekwencji swojej decyzji o sposobie rozwiązania umowy o pracę. Nieprzemyślane działanie może skutkować brakiem dochodu przez długi okres, co znacząco wpłynie na sytuację finansową całej rodziny. Dlatego tak ważne jest zrozumienie mechanizmów działania systemu zasiłków dla bezrobotnych oraz znajomość przepisów regulujących te kwestie.
Prawo do zasiłku dla bezrobotnych uzależnione jest od sposobu rozwiązania umowy o pracę zgodnie z art. 219 i art. 220 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Przepisy dopuszczają rozwiązanie stosunku pracy na podstawie wypowiedzenia, porozumienia stron oraz z winy pracownika. Każdy z tych sposobów niesie za sobą różne konsekwencje dla prawa do zasiłku
Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika
Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika jest jednym z najczęstszych sposobów zakończenia stosunku pracy. Jednak jego konsekwencje dla prawa do zasiłku dla bezrobotnych są dość surowe i mogą zaskoczyć wielu pracowników. Zgodnie z art. 219 ust. 1 pkt 1 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, prawo do zasiłku nie przysługuje bezrobotnemu, który przed rejestracją w powiatowym urzędzie pracy (PUP) rozwiązał ostatni stosunek pracy za wypowiedzeniem, chyba że nastąpiło to z powodu zmiany miejsca zamieszkania albo w trybie art. 55 § 1 lub § 1¹ Kodeksu pracy. Ile trwa samo wypowiedzenie, wyjaśniamy w tekście o tym, jak obliczyć okres wypowiedzenia.
Wypowiedzenie umowy o pracę należy rozumieć jako jednostronną czynność prawną, która skutkuje rozwiązaniem umowy po upływie okresu wypowiedzenia i z chwilą nadejścia terminu wypowiedzenia. Istotnym elementem jest to, że wypowiedzenie musi wynikać ze strony pracownika, a nie pracodawcy. Oznacza to, że pracownik z własnej woli podejmuje decyzję o zakończeniu stosunku pracy.
Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika (poza wyjątkami ustawowymi) oznacza, że zasiłek dla bezrobotnych w ogóle nie przysługuje. Do 31 maja 2025 r. skutkiem była 90-dniowa karencja, ale nowa ustawa jej nie przewiduje. Zasada nie działa, gdy ostatni stosunek pracy nie stanowi podstawy nabycia prawa do zasiłku (art. 219 ust. 2)
Warto jednak zwrócić uwagę na szczególne sytuacje, w których wypowiedzenie przez pracownika nie pozbawia go prawa do zasiłku. Dotyczy to przypadków, gdy pracownik rozwiązuje umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków przez pracodawcę. Takie rozwiązanie umowy nie jest tożsame z tradycyjnym wypowiedzeniem i nie skutkuje utratą prawa do zasiłku.
Przykładem takiej sytuacji może być przypadek, gdy pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia pracownikowi przez dłuższy okres. Pracownik ma wtedy prawo do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia w formie pisemnej, co nie pozbawia go prawa do wnioskowania o zasiłek dla bezrobotnych. Tego rodzaju rozwiązanie umowy o pracę przez oświadczenie pracownika bez zachowania okresu wypowiedzenia nie może decydować o pozbawieniu go prawa do zasiłku. Po stronie pracodawcy świadectwo pracy i końcowe rozliczenie pracownika wchodzą w zakres usługi kadry i płace.
Rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków przez pracodawcę nie pozbawia pracownika prawa do zasiłku. Takie rozwiązanie nie jest tożsame z wypowiedzeniem umowy przez pracownika i nie skutkuje okresem karencji. Pracownik może od razu ubiegać się o zasiłek dla bezrobotnych
Procedura wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika obejmuje następujące kroki:
- Przygotowanie pisemnego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy
- Określenie terminu zakończenia stosunku pracy zgodnie z okresem wypowiedzenia
- Złożenie wypowiedzenia pracodawcy w sposób umożliwiający potwierdzenie otrzymania
- Odpraca okresu wypowiedzenia lub negocjacja jego skrócenia z pracodawcą
- Odebranie świadectwa pracy i rozliczenie się z pracodawcą
Po zakończeniu stosunku pracy pracownik może zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny, jednak jeśli sam wypowiedział umowę (poza wyjątkami opisanymi wyżej), nie uzyska prawa do zasiłku. Może natomiast korzystać z usług pośrednictwa pracy i innych form wsparcia oferowanych przez urząd pracy.
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron jest popularnym sposobem zakończenia stosunku pracy, szczególnie w sytuacjach, gdy obie strony są zainteresowane szybkim i polubownym rozstaniem. Jednak także ten sposób rozwiązania umowy niesie za sobą konsekwencje dla prawa do zasiłku dla bezrobotnych, choć łagodniejsze niż wypowiedzenie przez pracownika.
Jeżeli osoba bezrobotna przed rejestracją w powiatowym urzędzie pracy rozwiązała ostatni stosunek pracy na mocy porozumienia stron, nie otrzyma zasiłku dla bezrobotnych od razu po rejestracji (art. 220 ust. 1 pkt 5 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia). Wyjątkiem jest porozumienie zawarte z powodu zmiany miejsca zamieszkania albo z powodu upadłości, likwidacji pracodawcy lub zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Rozwiązanie stosunku pracy poprzez porozumienie stron ma zastosowanie do każdej umowy i następuje w terminie wyznaczonym w porozumieniu. Strony mają pełną dowolność w określeniu tego terminu, co stanowi główną zaletę tej formy rozwiązania umowy.
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron skutkuje nabyciem prawa do zasiłku dla bezrobotnych po okresie 90 dni od daty rejestracji w urzędzie pracy (art. 220 ust. 2 pkt 3). O te 90 dni skraca się również okres pobierania zasiłku (art. 225 ust. 3). Porozumienie stron traktowane jest jako dobrowolne zakończenie stosunku pracy
Porozumienie stron może być szczególnie korzystne w sytuacjach, gdy pracownik planuje zmianę zawodu, rozpoczęcie działalności gospodarczej lub ma już zapewnione nowe miejsce pracy. Elastyczność w ustalaniu terminu rozwiązania umowy pozwala na lepsze zaplanowanie przyszłości zawodowej. Jednak pracownik musi być świadomy, że wybierając tę formę rozwiązania umowy, rezygnuje z natychmiastowego prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Proces zawierania porozumienia stron obejmuje kilka istotnych elementów:
| Element porozumienia | Opis | Znaczenie prawne | Konsekwencje |
|---|---|---|---|
| Termin rozwiązania | Data zakończenia stosunku pracy | Określa moment ustania praw i obowiązków | Wpływa na okres składkowy |
| Rozliczenia finansowe | Wynagrodzenie, urlopy, premie | Ostateczne rozliczenie należności | Nie wpływa na wysokość zasiłku (kwota ustawowa) |
| Świadectwo pracy | Dokument potwierdzający zatrudnienie | Niezbędny do rejestracji w urzędzie | Zawiera przyczynę rozwiązania |
| Okres wypowiedzenia | Czy jest zachowany czy skrócony | Wpływa na prawa pracownika | Może wpłynąć na odprawę |
Zatem w sytuacji, gdy pracownik złoży pracodawcy oświadczenie o chęci rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron z określonym terminem rozwiązania, wówczas nie będzie miał możliwości skorzystania z prawa do zasiłku dla bezrobotnych bezpośrednio po rejestracji. Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron skutkuje nabyciem prawa do zasiłku dla bezrobotnych po okresie 90 dni.
Porozumienie stron warto zawrzeć na piśmie (ułatwia to udowodnienie trybu rozwiązania umowy) i powinno precyzyjnie określać termin rozwiązania umowy oraz sposób rozliczenia wszystkich należności. Dokument ten stanowi podstawę do wydania świadectwa pracy z odpowiednim kodem przyczyny rozwiązania umowy. Pracownik powinien zachować kopię porozumienia jako dowód sposobu zakończenia stosunku pracy
Warto podkreślić, że porozumienie stron może być zawarte w każdym momencie trwania umowy o pracę, niezależnie od jej rodzaju - czy jest to umowa na czas określony, nieokreślony czy na okres próbny. Elastyczność tej formy rozwiązania umowy sprawia, że jest ona często wybierana przez pracowników, którzy mają już zapewnione nowe miejsce pracy lub planują dłuższą przerwę w aktywności zawodowej. Gdy do porozumienia nie dojdzie, pozostaje wypowiedzenie umowy przez pracownika – a po nim wydanie świadectwa pracy.
Rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika
Rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika jest najsurowszą formą zakończenia stosunku pracy i niesie za sobą najpoważniejsze konsekwencje dla prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie z przepisami ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, pracownik, który spowodował rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia ze swojej winy, w ogóle nie nabywa prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Art. 219 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi, że prawo do zasiłku nie przysługuje bezrobotnemu, który przed rejestracją w urzędzie pracy spowodował rozwiązanie z własnej winy ostatniego stosunku pracy bez wypowiedzenia. Do 31 maja 2025 r., pod rządami ustawy o promocji zatrudnienia, skutkiem była 180-dniowa karencja — obecnie zasiłek z tego tytułu nie przysługuje wcale.
Rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika oznacza, że zasiłek dla bezrobotnych nie przysługuje (art. 219 ust. 1 pkt 2). Zasada nie działa tylko wtedy, gdy ostatni stosunek pracy nie stanowi podstawy nabycia prawa do zasiłku (art. 219 ust. 2). Rejestracja jako bezrobotny i pomoc urzędu pracy pozostają dostępne
Nie ma tu już mechanizmu „odczekania” — zasiłek nie przysługuje niezależnie od tego, jak długo mógłby być wypłacany (180 albo 365 dni).
Rozwiązanie umowy z winy pracownika może nastąpić w różnych sytuacjach, ale zawsze musi mieć podstawę w art. 52 § 1 KP — najczęściej jest nią ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Najczęstsze przyczyny to:
- Kradzież mienia pracodawcy lub współpracowników
- Pojawienie się w pracy pod wpływem alkoholu lub narkotyków
- Uporczywe naruszanie regulaminu pracy
- Nieusprawiedliwione nieobecności w pracy przez dłuższy okres
- Naruszenie tajemnicy służbowej lub zawodowej
- Działanie na szkodę pracodawcy
Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w przypadku ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, oczywistego lub stwierdzonego wyrokiem przestępstwa albo zawinionej utraty uprawnień (art. 52 § 1 KP). Rozwiązanie nie może nastąpić po upływie miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności je uzasadniającej (art. 52 § 2 KP). Rozwiązanie musi nastąpić w formie pisemnej z podaniem przyczyny
Konsekwencje rozwiązania umowy z winy pracownika wykraczają poza kwestie związane z zasiłkiem dla bezrobotnych. Pracownik traci prawo do:
- Odprawy w przypadku rozwiązania umowy
- Wynagrodzenia za okres wypowiedzenia
- Prawa do zasiłku dla bezrobotnych
Dodatkowo, informacja o rozwiązaniu umowy z winy pracownika zostaje odnotowana w świadectwie pracy, co może utrudnić znalezienie nowego zatrudnienia. Przyszli pracodawcy mogą traktować taką informację jako sygnał ostrzegawczy i być mniej skłonni do zatrudnienia takiej osoby.
Pracownik zatrudniony w firmie logistycznej został przyłapany na kradzieży towaru o wartości 500 złotych. Pracodawca rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w terminie 15 dni od wykrycia kradzieży. Po zarejestrowaniu się w urzędzie pracy były pracownik nie nabędzie prawa do zasiłku, ale może korzystać z pośrednictwa pracy i innych form pomocy urzędu.
Wpływ okresu zatrudnienia na prawo do zasiłku
Prawo do zasiłku dla bezrobotnych uzależnione jest nie tylko od sposobu rozwiązania umowy o pracę, ale także od okresu zatrudnienia i składek opłacanych do Funduszu Pracy. Aby ubiegać się o zasiłek, bezrobotny musi spełnić określone warunki dotyczące stażu pracy, które są liczone w sposób szczególny.
Podstawowym warunkiem uzyskania prawa do zasiłku jest łącznie co najmniej 365 dni w ciągu 18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających rejestrację w urzędzie pracy, w których bezrobotny był zatrudniony (albo np. wykonywał umowę zlecenia lub prowadził działalność) i osiągał co najmniej minimalne wynagrodzenie, od którego opłacano składkę na Fundusz Pracy (art. 218 ust. 1). Ten sam wymóg dotyczy osób, które już wcześniej pobierały zasiłek — okresy, które raz posłużyły do nabycia prawa do zasiłku, nie mogą być ponownie wliczone (art. 218 ust. 5).
Okres uprawniający do zasiłku dla bezrobotnych musi wynosić co najmniej 365 dni w ciągu ostatnich 18 miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy. Okresy wykorzystane już do nabycia poprzedniego zasiłku nie liczą się ponownie. Dni te nie muszą być ciągłe, ale łączny okres musi osiągnąć wymaganą liczbę
Wysokość zasiłku zależy od długości całego okresu uprawniającego (próg 20 lat), a okres jego wypłaty — od sytuacji bezrobotnego (art. 224–225 ustawy). Kwoty poniżej obowiązują od 1 czerwca 2026 r.:
| Sytuacja bezrobotnego | Okres wypłaty zasiłku | Wysokość zasiłku (miesięcznie) |
|---|---|---|
| Okres uprawniający poniżej 20 lat | 180 dni | 1 783,90 zł przez pierwsze 90 dni, potem 1 400,90 zł |
| Okres uprawniający co najmniej 20 lat | 180 dni | 120%: 2 140,68 zł, potem 1 681,08 zł |
| Powyżej 50 lat i co najmniej 20 lat okresu uprawniającego | 365 dni | 120%: 2 140,68 zł, potem 1 681,08 zł |
| Osoba niepełnosprawna, z Kartą Dużej Rodziny lub samotnie wychowująca dziecko do 18 lat | 365 dni | 100% albo 120% kwoty (wg okresu uprawniającego) |
Obliczanie okresu uprawniającego obejmuje okresy, w których opłacane były składki na Fundusz Pracy od co najmniej minimalnego wynagrodzenia, oraz okresy równoważne (art. 218 ust. 1 i 2). Zaliczane są nie tylko okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, ale także:
- Okresy prowadzenia działalności gospodarczej
- Służba wojskowa lub zastępcza
- Okresy pobierania niektórych świadczeń z ubezpieczenia społecznego
- Okresy urlopu wychowawczego
- Okresy pracy wykonywanej w czasie odbywania kary pozbawienia wolności (ze składkami od co najmniej minimalnego wynagrodzenia)
Do okresu uprawniającego zaliczane są okresy opłacania składek na Fundusz Pracy od co najmniej minimalnego wynagrodzenia, niezależnie od podstawy prawnej zatrudnienia. Uwzględniane są także okresy równoważne, takie jak służba wojskowa czy urlop wychowawczy. Do prawa do zasiłku liczy się tylko 18 miesięcy przed rejestracją, natomiast do 20-letniego okresu, od którego zależy wyższy zasiłek, sumuje się okresy z całego życia zawodowego
Procedura ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych
Procedura ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych jest ściśle uregulowana i wymaga spełnienia określonych formalności. Pierwszym krokiem jest rejestracja w powiatowym urzędzie pracy właściwym ze względu na miejsce zamieszkania bezrobotnego — osobiście albo przez formularz elektroniczny (art. 55 ust. 2). Zarejestrować się jako bezrobotny można dopiero po ustaniu zatrudnienia, bo status bezrobotnego przysługuje osobie niezatrudnionej (art. 2 pkt 1 ustawy).
Do rejestracji w urzędzie pracy niezbędne są następujące dokumenty:
- Dokument tożsamości (dowód osobisty lub paszport)
- Świadectwo pracy lub inne dokumenty potwierdzające zatrudnienie
- Dokumenty potwierdzające wykształcenie i kwalifikacje zawodowe
- Dokumenty potwierdzające okres składkowy (jeśli są wymagane)
- Dokumenty o przeciwwskazaniach do wykonywania określonych prac lub o niepełnosprawności (jeśli dotyczy)
Po rejestracji urząd pracy sprawdza, czy dana osoba spełnia warunki do uznania za bezrobotną oraz czy przysługuje jej prawo do zasiłku. W przypadku pozytywnej weryfikacji, bezrobotny otrzymuje decyzję administracyjną przyznającą prawo do zasiłku, w której określony jest okres jego wypłaty oraz wysokość świadczenia.
Rejestracja następuje na wniosek: elektronicznie, przez formularz w systemie teleinformatycznym publicznych służb zatrudnienia (z podpisem elektronicznym), albo osobiście w PUP (art. 55 ust. 2). Rejestracji dokonuje się z dniem złożenia kompletnego wniosku albo zgłoszenia się do urzędu (art. 61 ust. 1). Decyzja w sprawie prawa do zasiłku zawiera informacje o wysokości zasiłku, okresie wypłaty oraz obowiązkach bezrobotnego
Bezrobotny otrzymujący zasiłek ma określone obowiązki, których niepełnienie może skutkować zawieszeniem lub pozbawieniem prawa do świadczenia:
- Stawienie się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie
- Aktywne poszukiwanie pracy i informowanie o podjętych działaniach
- Przyjęcie odpowiedniej propozycji pracy, stażu lub szkolenia
- Uczestnictwo w programach aktywizacji zawodowej
- Zawiadomienie urzędu pracy w ciągu 7 dni o podjęciu pracy lub działalności gospodarczej
Wysokość zasiłku dla bezrobotnych jest określona w ustawie kwotowo i podlega corocznej waloryzacji z dniem 1 czerwca o średnioroczny wskaźnik cen (art. 228). Od 1 czerwca 2026 r. zasiłek wynosi 1 783,90 zł miesięcznie przez pierwsze 90 dni jego pobierania, a następnie 1 400,90 zł przez pozostały okres; przy okresie uprawniającym co najmniej 20 lat — 120% tych kwot.
Bezrobotny zarejestrowany w urzędzie pracy w lipcu 2026 roku, który wcześniej przepracował 8 lat i nie spełnia warunków do dłuższego okresu, będzie otrzymywał zasiłek przez 180 dni. Przez pierwsze 90 dni wysokość zasiłku wyniesie 1 783,90 zł miesięcznie, a przez kolejne 90 dni — 1 400,90 zł. Musi regularnie potwierdzać swoją gotowość do podjęcia pracy.
Szczególne przypadki i wyjątki od ogólnych zasad
System zasiłków dla bezrobotnych przewiduje szereg wyjątków od ogólnych zasad, które mogą mieć istotne znaczenie dla osób znajdujących się w szczególnych sytuacjach życiowych lub zawodowych. Znajomość tych wyjątków może okazać się kluczowa dla prawidłowego planowania kariery zawodowej i zabezpieczenia finansowego.
Jednym z najważniejszych wyjątków jest sytuacja, gdy pracownik rozwiązuje umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków przez pracodawcę. W takich przypadkach, mimo że formalnie to pracownik składa oświadczenie o rozwiązaniu umowy, nie traci on prawa do natychmiastowego ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych (art. 219 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 55 § 1¹ KP).
Rozwiązanie umowy przez pracownika bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków przez pracodawcę nie jest traktowane jako wypowiedzenie przez pracownika. Pracownik zachowuje prawo do natychmiastowego ubiegania się o zasiłek bez okresu karencji. Musi jednak udokumentować przyczyny swojego działania
Szczególne regulacje dotyczą także kobiet, które urodzą dziecko w okresie pobierania zasiłku lub w ciągu 30 dni po jego zakończeniu — okres wypłaty wydłuża się wtedy o czas, przez który przysługiwałby zasiłek macierzyński (art. 225 ust. 2). Okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu uprawniającego do zasiłku. Osoby powyżej 50 roku życia z co najmniej 20-letnim okresem uprawniającym pobierają zasiłek przez 365 dni.
Wyjątki dotyczą również osób, które:
- Rozwiązały umowę za wypowiedzeniem lub porozumieniem z powodu zmiany miejsca zamieszkania
- Rozwiązały umowę bez wypowiedzenia w trybie art. 55 § 1 lub § 1¹ KP
- Rozwiązały umowę na mocy porozumienia z powodu upadłości, likwidacji pracodawcy lub zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy (np. w ramach zwolnień grupowych)
- Kończyły karierę zawodową i zbliżały się do wieku emerytalnego (świadczenie przedemerytalne na podstawie odrębnej ustawy)
Osoby powyżej 50 roku życia mają prawo do wydłużonego, 365-dniowego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych, jeśli mają co najmniej 20-letni okres uprawniający (art. 225 ust. 1 pkt 2 lit. c). Dodatkowo, bezrobotni którzy ukończyli 55 lat mogą w określonych przypadkach otrzymywać świadczenie przedemerytalne. Te regulacje mają na celu ochronę osób w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy
Istotnym wyjątkiem jest także sytuacja bezrobotnych, którzy utracili status bezrobotnego na okres krótszy niż 365 dni z powodu podjęcia zatrudnienia lub działalności gospodarczej. Jeśli zarejestrują się ponownie w ciągu 14 dni od jej zakończenia, odzyskują prawo do zasiłku na okres skrócony o czas, przez który już go pobierali (art. 226 ust. 1), bez konieczności ponownego spełniania warunku 365 dni.
