Wakacje składkowe dla przedsiębiorców to jedna z najważniejszych zmian w systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzonych w 2024 roku. Możliwość zwolnienia z opłacania składek ZUS przez jeden miesiąc w roku budzi jednak wiele pytań wśród przedsiębiorców. Najczęstsze obawy dotyczą wpływu tej ulgi na przyszłe świadczenia wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Czy skorzystanie z wakacji składkowych oznacza niższe zasiłki chorobowe, macierzyńskie lub świadczenia emerytalne? Jak finansowanie składek z budżetu państwa wpłynie na indywidualne konta ubezpieczonych?
Wprowadzenie wakacji składkowych miało na celu odciążenie finansowe przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą oraz wspólników spółek cywilnych. Ulga ta obejmuje zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz dobrowolne chorobowe za jeden wybrany miesiąc w roku kalendarzowym (art. 17a, 17b i art. 32 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Składki na ubezpieczenia społeczne są finansowane przez budżet państwa, co oznacza, że przedsiębiorca nie traci ciągłości ubezpieczenia; składek na FP i FS w tym miesiącu po prostu się nie opłaca.
Wakacje składkowe przysługują przedsiębiorcom prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą wpisanym do rejestru CEIDG. Mogą z nich skorzystać osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej zgłoszeni z kodami tytułu ubezpieczenia 05 10, 05 90 i 05 70
Szczególnie istotne jest zrozumienie mechanizmu finansowania składek z budżetu państwa oraz jego wpływu na przyszłe świadczenia. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, składki finansowane przez państwo są naliczane od najniższej podstawy wymiaru obowiązującej danego przedsiębiorcę. Oznacza to różne kwoty w zależności od rodzaju ZUS-u, z którego korzysta przedsiębiorca.
Zasady funkcjonowania wakacji składkowych ZUS
Wakacje składkowe zostały wprowadzone od 1 listopada 2024 roku na podstawie ustawy z dnia 9 maja 2024 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2024 poz. 863). Przedsiębiorcy mogą wybrać jeden miesiąc w ciągu roku kalendarzowego, za który nie będą musieli opłacać składek na własne ubezpieczenia społeczne. Osobną kwestią są składki przy etacie i działalności, gdy przedsiębiorca jest też zatrudniony.
Zwolnienie obejmuje następujące składki:
- składka emerytalna
- składka rentowa
- składka wypadkowa
- składka na Fundusz Pracy
- składka na Fundusz Solidarnościowy
- dobrowolna składka chorobowa (przy spełnieniu określonych warunków)
Składka zdrowotna nie jest objęta wakacjami składkowymi i musi być opłacana w pełnej miesięcznej wysokości. Zwolnienie dotyczy składek należnych za ten miesiąc, więc działalności się nie zawiesza – przedsiębiorca prowadzi ją normalnie i może osiągać przychody
Kluczowym aspektem wakacji składkowych jest sposób ich finansowania. Zgodnie z art. 16 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe za miesiąc objęty zwolnieniem są finansowane w ramach dotacji z budżetu państwa do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że przedsiębiorca nie traci ciągłości ubezpieczenia, a składki są faktycznie opłacane, tylko nie przez niego samego.
Wysokość składek finansowanych z budżetu państwa zależy od rodzaju ZUS-u, z którego korzysta przedsiębiorca:
- Preferencyjny ZUS - składki finansowane od podstawy 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę
- Mały ZUS Plus - składki finansowane od podstawy ustalonej indywidualnie, jednak nie mniejszej od 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę (deklaracje rozliczeniowe ZUS przygotowujemy klientom korzystającym z naszych kadr i płac)
- Duży ZUS - składki finansowane od podstawy stanowiącej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia za pracę
W miesiącu korzystania z wakacji składkowych nie ma możliwości proporcjonalnego obniżenia podstawy wymiaru składek. Płatnik za wybrany miesiąc będzie miał finansowane składki od pełnej podstawy obowiązującej w danym rodzaju ZUS
Istotne ograniczenie dotyczy możliwości deklarowania wyższej podstawy wymiaru. Zgodnie z art. 18d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przepisy nie przewidują możliwości zadeklarowania wyższej podstawy wymiaru za miesiąc objęty wakacjami składkowymi niż wskazana w przepisach. Przedsiębiorcy nie mogą rozliczyć dodatkowych składek finansowanych przez siebie od nadwyżki ponad podstawę finansowaną z budżetu państwa.
Kto może skorzystać z wakacji składkowych
Wakacje od ZUS-u są skierowane do ściśle określonej grupy przedsiębiorców. Podstawowym kryterium jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 1 u.s.u.s. — zwykle z wpisem do CEIDG) w niewielkiej skali: w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku najwyżej 10 zgłoszonych ubezpieczonych, a w co najmniej jednym z 2 poprzednich lat przychód nieprzekraczający równowartości 2 mln euro (albo brak przychodu w obu latach). Przedsiębiorca musi też w miesiącu poprzedzającym wniosek podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu działalności (art. 17a ust. 1). Mikroprzedsiębiorca może raz w roku wybrać dowolny miesiąc, w którym nie będzie opłacał składek ZUS, Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego.
Wspólnicy spółek cywilnych również mogą skorzystać z wakacji od ZUS-u pod warunkiem, że spełnią wszystkie pozostałe kryteria uprawniające do tej ulgi. Każdy wspólnik może indywidualnie złożyć wniosek o zwolnienie ze składek, a do limitu 10 ubezpieczonych wlicza się tylko osoby zgłoszone na jego osobistym koncie płatnika, bez zgłoszonych przez spółkę cywilną (wyjaśnienia ZUS)
Istotnym ograniczeniem jest wykluczenie osób wykonujących działalność na rzecz swoich byłych pracodawców — tych, dla których w roku rozpoczęcia działalności lub w roku poprzednim wykonywały w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności (art. 17a ust. 1 pkt 3). Takie ograniczenie ma przeciwdziałać zjawisku wypychania pracowników na samozatrudnienie. Chodzi o sytuacje, w których pracodawcy zmuszają swoich pracowników do rezygnacji z umowy o pracę i założenia działalności gospodarczej, aby uniknąć obowiązków pracowniczych.
Przykład praktyczny: Anna prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą jako grafik komputerowy. Zatrudnia 2 pracowników na umowę o pracę i ma przychody poniżej 2 mln euro rocznie. Może skorzystać z wakacji od ZUS-u, wybierając np. sierpień jako miesiąc zwolnienia. W tym miesiącu nie zapłaci składek społecznych (przy dużym ZUS w 2026 roku 1 926,76 zł razem z chorobową, FP i FS), ale nadal będzie musiała opłacić składkę zdrowotną (na skali lub liniowym od lutego 2026 roku co najmniej 432,54 zł).
Niezależność od formy opodatkowania
Jedną z największych zalet wakacji składkowych jest ich uniwersalność względem formy rozliczania podatku dochodowego. Mogą z nich skorzystać przedsiębiorcy rozliczający się na zasadach ogólnych według progresywnej skali podatkowej, osoby rozliczające się liniowo, płacące podatek w wysokości 19 procent od dochodu, a także przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.
Przedsiębiorcy rozliczający się kartą podatkową również mogą skorzystać z wakacji składkowych. Art. 17a nie uzależnia prawa do zwolnienia ze składek ZUS od formy rozliczania podatku dochodowego
Warto podkreślić, że wakacje składkowe dotyczą wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcy i nie obejmują osób przez niego ubezpieczanych. Oznacza to, że zwolnienie nie dotyczy pracowników, zleceniobiorców czy osób współpracujących zatrudnionych przez przedsiębiorcę.
Zwolnienie jest udzielane w ramach pomocy de minimis (art. 17b ust. 2), co oznacza, że podlega określonym limitom pomocy publicznej — wolny limit musi wynosić co najmniej tyle, ile suma składek objętych zwolnieniem. Przedsiębiorcy muszą pamiętać o tym ograniczeniu przy korzystaniu z innych form wsparcia publicznego.
Wykluczenia i ograniczenia w dostępie do ulgi
Z wakacji od ZUS-u nie mogą skorzystać określone grupy przedsiębiorców. Pierwszą wykluczoną grupą są osoby bez formalnej działalności, czyli prowadzący działalność nierejestrowaną. Druga grupa to przedsiębiorcy korzystający z ulgi na start, którzy rozpoczęli działalność niedawno i nie podlegają ubezpieczeniom społecznym, opłacając tylko składkę zdrowotną — nie spełniają więc warunku podlegania ubezpieczeniom w miesiącu poprzedzającym wniosek (art. 17a ust. 1 pkt 4).
Kolejną wykluczoną kategorią są twórcy i artyści, czyli osoby wykonujące twórczą działalność artystyczną, takie jak malarze, muzycy czy pisarze. Nie mogą również skorzystać wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, komandytowych, jawnych i partnerskich — ubezpieczają się z innego tytułu niż prowadzenie działalności (art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s.; twórcy i artyści — pkt 2), a zwolnienie dotyczy tylko osób z art. 8 ust. 6 pkt 1.
Wykluczenia z wakacji od ZUS-u dotyczą:
- Osób prowadzących działalność nierejestrowaną
- Przedsiębiorców korzystających z ulgi na start
- Twórców i artystów
- Wspólników spółek jawnych, komandytowych, partnerskich i jednoosobowych spółek z o.o.
- Płatników, którzy w miesiącu poprzedzającym wniosek mieli zgłoszonych więcej niż 10 ubezpieczonych (licząc siebie)
- Przedsiębiorców przekraczających limity przychodowe
- Osób świadczących usługi dla byłych pracodawców
Z wakacji składkowych nie skorzysta płatnik, który w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku miał zgłoszonych do ubezpieczeń więcej niż 10 osób — licząc siebie, pracowników i zleceniobiorców zgłoszonych choćby na jeden dzień (art. 17a ust. 1 pkt 1; wyjaśnienia ZUS). Ulga jest skierowana do mikroprzedsiębiorców, którzy stanowią najbardziej wrażliwą grupę na wzrost kosztów składek ZUS
Wpływ wakacji składkowych na zasiłki chorobowe i macierzyńskie
Świadczenia z tytułu choroby i macierzyństwa to obszar, w którym wpływ wakacji składkowych jest najbardziej bezpośredni i zauważalny. Przedsiębiorcy często obawiają się, że skorzystanie z ulgi może negatywnie wpłynąć na wysokość przyszłych zasiłków, szczególnie gdy planują urlop macierzyński lub przewidują konieczność skorzystania z zasiłku chorobowego.
Podstawowe warunki uzyskania świadczeń chorobowych i macierzyńskich pozostają bez zmian. Przedsiębiorca ma prawo do świadczeń z tytułu choroby po upływie co najmniej 90 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Zasiłek macierzyński można natomiast uzyskać już od 1 dnia podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.
Składki na ubezpieczenie chorobowe zostaną sfinansowane z budżetu państwa w miesiącu korzystania z wakacji składkowych, pod warunkiem że przedsiębiorca dobrowolnie podlegał temu ubezpieczeniu w miesiącu złożenia wniosku RWS oraz w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (art. 17a ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych)
Kluczowe znaczenie ma moment zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jeśli przedsiębiorca zgłosi się do tego ubezpieczenia dopiero w miesiącu złożenia wniosku albo w miesiącu, w którym chce skorzystać z wakacji składkowych, składka chorobowa nie zostanie sfinansowana z budżetu państwa. Warunek podlegania ubezpieczeniu chorobowemu w obu tych miesiącach wynika wprost z ustawy.
Szczególnie istotny problem dotyczy przedsiębiorców opłacających składki od podwyższonej podstawy wymiaru. W przypadku korzystania z wakacji składkowych, składki zostaną sfinansowane tylko od najniższej podstawy obowiązującej danego przedsiębiorcę, bez możliwości dopłacenia składek od nadwyżki.
Pani Matylda prowadzi działalność gospodarczą i jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych, w tym dobrowolnego chorobowego, od grudnia 2022 roku. Obecnie opłaca składki społeczne od podwyższonej podstawy równej 10 000 złotych. W grudniu 2026 roku chce skorzystać z wakacji składkowych (wniosek RWS składa w listopadzie 2026 roku). Składki zostaną sfinansowane tylko od podstawy 5 652 złotych (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia na 2026 rok), a pani Matylda nie będzie mogła dopłacić składek od nadwyżki 4 348 złotych.
To ograniczenie ma bezpośredni wpływ na wysokość przyszłych zasiłków. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku za grudzień zostanie przyjęta najniższa podstawa składek, co może skutkować niższym świadczeniem. Dla przedsiębiorców planujących urlop macierzyński i świadomie opłacających składki od wyższej podstawy, może to oznaczać znaczącą różnicę w wysokości otrzymywanego zasiłku macierzyńskiego.
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za miesiąc objęty zwolnieniem stanowi najniższa obowiązująca danego ubezpieczonego podstawa wymiaru składek. Przepisów dotyczących proporcjonalnego obniżenia podstawy wymiaru składek nie stosuje się
Planując korzystanie z wakacji składkowych, przedsiębiorcy powinni szczególnie rozważyć timing tej decyzji w kontekście planowanych świadczeń chorobowych lub macierzyńskich. Jeśli w okresie 12 miesięcy poprzedzających planowany urlop macierzyński jeden miesiąc będzie miał znacząco niższą podstawę wymiaru, wpłynie to na średnią podstawę wymiaru zasiłku.
Konsekwencje dla świadczeń emerytalnych i rentowych
Długoterminowe konsekwencje wakacji składkowych dotyczą przede wszystkim przyszłych świadczeń emerytalnych i rentowych. W tym obszarze mechanizm finansowania składek z budżetu państwa ma kluczowe znaczenie dla zachowania ciągłości ubezpieczenia i prawidłowego naliczania przyszłych świadczeń.
Składki finansowane z budżetu państwa w ramach wakacji składkowych zostaną przypisane do indywidualnego konta ubezpieczonego. Oznacza to, że okres korzystania z ulgi nie będzie traktowany jako przerwa w opłacaniu składek, lecz jako normalny okres ubezpieczenia. To fundamentalna różnica w porównaniu do sytuacji, gdy przedsiębiorca rzeczywiście nie opłaca składek.
W systemie emerytalnym obowiązującym w Polsce istnieją dwa kluczowe aspekty, na które wpływa opłacanie składek:
- Prawo do świadczeń - okresy składkowe i nieskładkowe uprawniające do emerytury lub renty
- Wysokość świadczeń - suma składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego
W przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy i emerytury powszechnej ustalanej według nowych zasad kluczowe jest to, czy składki zostały opłacone. Okresy, za które nie opłacono składek, nawet jeśli obowiązek ubezpieczenia istniał, nie są brane pod uwagę dla osób zobowiązanych do samodzielnego opłacania składek
Dla przedsiębiorców szczególnie istotne jest to, że wakacje składkowe nie tworzą luki w opłacaniu składek. Składki są faktycznie opłacane przez budżet państwa, więc okres ten będzie zaliczany do stażu ubezpieczeniowego. W przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy, gdzie wymagane są odpowiednie okresy składkowe, miesiąc objęty wakacjami składkowymi będzie traktowany jako pełnoprawny okres składkowy.
Wysokość przyszłej emerytury w systemie kapitałowym zależy od sumy wszystkich zewidencjonowanych składek na koncie ubezpieczonego. Na koncie zapisywane są nie tylko wpłaty, lecz także informacje o zwaloryzowanej wysokości składek emerytalnych. Składki finansowane z budżetu państwa w ramach wakacji składkowych będą podlegały takiej samej waloryzacji jak składki opłacane przez przedsiębiorcę.
| Rodzaj ZUS | Podstawa finansowana z budżetu | Składka emerytalna miesięcznie (2026) | Wpływ na przyszłą emeryturę |
|---|---|---|---|
| Preferencyjny ZUS | 30% minimalnego wynagrodzenia (1 441,80 zł) | 281,44 zł | Standardowy wpływ |
| Mały ZUS Plus | Indywidualna, min. 30% min. wyn. | Zmienna | Zgodnie z podstawą |
| Duży ZUS | 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (5 652 zł) | 1 103,27 zł | Pełny wpływ |
Jednak dla przedsiębiorców opłacających składki od podwyższonej podstawy wymiaru, wakacje składkowe mogą oznaczać tymczasowe obniżenie kwoty wpłacanej na konto emerytalne. Jeśli przedsiębiorca regularnie opłaca składki od podstawy 10 000 złotych, a w miesiącu wakacji składkowych w 2026 roku zostanie mu sfinansowana składka tylko od podstawy 5 652 złotych, różnica nie zostanie uzupełniona.
Przedsiębiorcy opłacający składki od podwyższonej podstawy wymiaru nie mogą dopłacić różnicy w miesiącu korzystania z wakacji składkowych. Wpłynie to na łączną sumę składek na koncie emerytalnym, choć efekt będzie rozłożony na całe życie zawodowe
Wakacje składkowe a prawo do zasiłku dla bezrobotnych
Zasiłek dla bezrobotnych to świadczenie, które może być istotne dla przedsiębiorców w przypadku zakończenia działalności gospodarczej. Warunkiem uzyskania tego świadczenia jest opłacanie składek na Fundusz Pracy przez odpowiedni okres przed rejestracją w urzędzie pracy.
W miesiącu korzystania z wakacji składkowych składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Solidarnościowy się nie opłaca – zwolnienie obejmuje także je, ale bez finansowania z budżetu państwa (art. 32 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Dla prawa do zasiłku dla bezrobotnych ważne jest więc, czy ten miesiąc zostanie wliczony do wymaganego okresu.
Podstawowym warunkiem uzyskania zasiłku dla bezrobotnych przez przedsiębiorcę jest opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy od podstawy co najmniej minimalnego wynagrodzenia przez co najmniej 365 dni w okresie 18 miesięcy poprzedzających rejestrację jako bezrobotny (art. 218 ust. 1 pkt 4 ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia). Tylko osoby opłacające składki na FP mają prawo do tego świadczenia, stąd mogły się pojawiać wątpliwości dotyczące okresu finansowanego z budżetu państwa.
Zgodnie z art. 218 ust. 2 pkt 13 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia okres, w którym składki przedsiębiorcy były finansowane z budżetu państwa w ramach wakacji składkowych, przy założeniu że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy była co najmniej równa minimalnemu wynagrodzeniu, jest wliczany do wymaganego 365-dniowego okresu
To rozwiązanie sprawia, że przedsiębiorcy korzystający z wakacji składkowych nie tracą z tego powodu prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Miesiąc objęty ulgą jest wliczany do okresu uprawniającego do zasiłku, pod warunkiem że podstawa wymiaru była co najmniej równa minimalnemu wynagrodzeniu.
Dla przedsiębiorców rozważających zakończenie działalności gospodarczej w przyszłości, wakacje składkowe co do zasady nie stanowią zagrożenia dla prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Mogą skorzystać z ulgi bez obawy, że ten miesiąc wypadnie z okresu uprawniającego do zasiłku.
Wysokość zasiłku dla bezrobotnych nie zależy od wysokości opłacanych składek na Fundusz Pracy – to kwota określona w ustawie, zależna od okresu pobierania zasiłku i stażu (120% przy stażu co najmniej 20 lat, art. 224 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia). Dlatego miesiąc wakacji składkowych nie wpłynie na wysokość przyszłego zasiłku.
Strategiczne podejście do wakacji składkowych
Planując skorzystanie z wakacji składkowych, przedsiębiorcy powinni przyjąć strategiczne podejście, uwzględniające zarówno bieżące korzyści finansowe, jak i długoterminowe konsekwencje dla świadczeń z ZUS. Decyzja o wyborze konkretnego miesiąca oraz timing korzystania z ulgi mogą mieć znaczący wpływ na przyszłe świadczenia.
Najważniejszym czynnikiem do rozważenia jest planowany urlop macierzyński lub rodzicielski. Przedsiębiorczynie, które w najbliższym czasie planują korzystanie z zasiłku macierzyńskiego, powinny szczególnie ostrożnie podchodzić do wakacji składkowych. Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego jest ustalana na podstawie średniej z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy z powodu choroby lub macierzyństwa.
Przedsiębiorczyni planująca urlop macierzyński w marcu 2027 roku i regularnie opłacająca składki od podstawy 8 000 złotych rozważa skorzystanie z wakacji składkowych w grudniu 2026 roku. W tym przypadku jeden z 12 miesięcy uwzględnianych przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku będzie miał znacząco niższą podstawę, co obniży średnią i wpłynie na wysokość zasiłku macierzyńskiego.
Dla przedsiębiorców opłacających składki od podwyższonej podstawy wymiaru, kluczowe jest zrozumienie, że wakacje składkowe oznaczają tymczasowe obniżenie tej podstawy do minimum obowiązującego w danym rodzaju ZUS. Nie ma możliwości dopłacenia różnicy, co może wpłynąć na wszystkie świadczenia uzależnione od podstawy wymiaru składek.
Optymalne strategie korzystania z wakacji składkowych:
- Wybór miesiąca o niskich przychodach - jeśli działalność ma charakter sezonowy
- Unikanie okresów poprzedzających planowane świadczenia - szczególnie zasiłek macierzyński
- Koordynacja z innymi ulgami - np. z zawieszeniem działalności w innych miesiącach
- Planowanie długoterminowe - uwzględnienie wpływu na przyszłe świadczenia emerytalne
- Analiza korzyści finansowych - porównanie oszczędności z potencjalnymi stratami
Przedsiębiorcy prowadzący działalność sezonową mogą strategicznie wybrać miesiąc o najniższych przychodach lub okres przestoju w działalności. Wakacje składkowe nie wymagają zawieszenia działalności, więc można je wykorzystać elastycznie
Szczególnie istotne jest planowanie wakacji składkowych w kontekście innych dostępnych ulg i zwolnień. Przedsiębiorcy mogą łączyć wakacje składkowe z innymi formami optymalizacji kosztów prowadzenia działalności, takimi jak zawieszenie działalności w innych miesiącach roku czy skorzystanie z ulg podatkowych.
Procedura składania wniosku o wakacje składkowe
Skorzystanie z wakacji składkowych wymaga złożenia odpowiedniego wniosku w ZUS. Procedura jest stosunkowo prosta, ale wymaga zachowania określonych terminów i spełnienia warunków formalnych. Wniosek składa się na formularzu RWS (Wniosek o zwolnienie z opłacania składek).
Podstawowe wymagania proceduralne:
- Termin złożenia wniosku - w miesiącu poprzedzającym miesiąc, który ma być objęty zwolnieniem (art. 36d ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych)
- Forma wniosku - wyłącznie elektronicznie, przez profil na PUE ZUS (eZUS) (art. 36d ust. 4)
- Dokumentacja - wniosek RWS z oświadczeniami o spełnieniu warunków (pod rygorem odpowiedzialności karnej) i informacjami o otrzymanej pomocy de minimis (art. 36d ust. 2–3)
- Warunki formalne - działalność musi być aktywna w wybranym miesiącu
- Ograniczenia - jeden miesiąc w roku kalendarzowym
Pierwszym miesiącem, za który można było skorzystać z wakacji składkowych, był grudzień 2024 roku (wniosek składany w listopadzie 2024 roku). Wniosek trzeba złożyć w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który przedsiębiorca chce skorzystać ze zwolnienia. Wniosek złożony w innym terminie ZUS pozostawia bez rozpoznania, a wniosku już rozstrzygniętego nie można wycofać ani skorygować (art. 36d ust. 5 i art. 36e ust. 3)
Kluczowe znaczenie ma aktywność działalności gospodarczej w wybranym miesiącu. W przeciwieństwie do zawieszenia działalności, wakacje składkowe nie wymagają wstrzymania prowadzenia firmy. Przedsiębiorca może normalnie wykonywać zadania związane z działalnością gospodarczą, zawierać umowy, wystawiać faktury i osiągać przychody.
ZUS weryfikuje spełnienie warunków uprawniających do skorzystania z wakacji składkowych:
- prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej wpisanej do CEIDG i podleganie z tego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku
- zgłoszenie z odpowiednim kodem tytułu ubezpieczenia (05 10, 05 90, 05 70)
- nie więcej niż 10 ubezpieczonych zgłoszonych w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku oraz przychód nieprzekraczający równowartości 2 mln euro w co najmniej jednym z 2 ostatnich lat (albo brak przychodu w tych latach)
- niewykonywanie działalności na rzecz byłego pracodawcy w zakresie dawnych obowiązków pracowniczych oraz wystarczający limit pomocy de minimis (art. 17a ust. 1 pkt 3, art. 17b ust. 2)
- złożenie wniosku w terminie
W przypadku ubezpieczenia chorobowego, dodatkowym warunkiem jest dobrowolne podleganie temu ubezpieczeniu w miesiącu złożenia wniosku oraz w miesiącu go poprzedzającym (art. 17a ust. 3). Jeśli przedsiębiorca zgłosi się do ubezpieczenia chorobowego dopiero w miesiącu złożenia wniosku albo w miesiącu, za który wnioskuje o wakacje składkowe, składka na to ubezpieczenie nie zostanie sfinansowana z budżetu państwa.
Jak złożyć wniosek RWS krok po kroku
Procedura składania wniosku obejmuje następujące kroki:
- Zalogowanie się na Platformę Usług Elektronicznych ZUS (eZUS)
- Wybór formularza RWS
- Wypełnienie wszystkich wymaganych danych
- Wskazanie miesiąca, w którym chcemy skorzystać z wakacji
- Złożenie oświadczenia o spełnieniu warunków
- Przesłanie wniosku elektronicznie
- Oczekiwanie na rozstrzygnięcie ZUS, przekazywane przez PUE/eZUS (art. 36e ust. 1)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych potwierdził możliwość składania wniosków o wakacje od ZUS przez upoważnionych przedstawicieli przedsiębiorców, w tym biura rachunkowe. Warunkiem jest uzyskanie stosownego oświadczenia płatnika o spełnieniu warunków do skorzystania z wakacji składkowych
Wniosek można złożyć w dowolnym miesiącu (za miesiąc następny), więc przedsiębiorcy mają czas na przygotowanie i złożenie wniosku, a ewentualne błędy mogą skorygować lub wniosek wycofać — ale tylko do chwili jego rozstrzygnięcia (wyjaśnienia ZUS).
Warto też pamiętać, że efekt finansowy wakacji składkowych przedsiębiorca odczuwa dopiero w miesiącu następującym po wybranym okresie zwolnienia, bo składki za dany miesiąc opłaca się w miesiącu następnym (art. 47 ust. 1 u.s.u.s.).
Jeśli przedsiębiorca złożył wniosek o wakacje od ZUS w listopadzie 2024 roku za grudzień, efekt tej ulgi odczuł dopiero w styczniu 2025 roku. Podobnie, wniosek złożony w marcu 2026 roku za kwiecień przyniesie oszczędności dopiero w maju 2026 roku
Rozliczenie wakacji składkowych w deklaracjach ZUS
Wykazanie wakacji od ZUS-u w deklaracjach rozliczeniowych wymaga zastosowania odpowiednich kodów tytułu ubezpieczenia. W raporcie ZUS RCA rozliczanym z deklaracją ZUS DRA konieczne jest wskazanie właściwego kodu, który oznacza miesiąc objęty wakacjami składkowymi.
Wprowadzono trzy nowe kody tytułu ubezpieczenia dostosowane do różnych grup przedsiębiorców (obecnie załącznik nr 24 do rozporządzenia w sprawie wzorów dokumentów ZUS, Dz.U. 2026 poz. 518):
- Kod 05 14 - dla przedsiębiorców korzystających z dużego ZUS-u (podstawa 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia)
- Kod 05 74 - dla przedsiębiorców korzystających z 2-letniej preferencji (podstawa 30% minimalnego wynagrodzenia)
- Kod 05 94 - dla przedsiębiorców korzystających z ulgi mały ZUS plus (podstawa zależna od dochodu)
Za miesiąc korzystania ze zwolnienia ze składek ZUS przedsiębiorca musi przesłać do ZUS deklarację DRA zawierającą odpowiednie raporty z właściwymi kodami tytułu ubezpieczenia oraz rozliczonymi składkami finansowanymi z budżetu państwa. Robi to po otrzymaniu pozytywnego rozstrzygnięcia; jeśli ZUS nie rozstrzygnie wniosku przed terminem rozliczenia, przedsiębiorca rozlicza składki na dotychczasowych zasadach i potem składa korektę (wyjaśnienia ZUS)
Procedura rozliczeniowa obejmuje kilka etapów. Przedsiębiorca musi przesłać raport ZUS RCA za siebie z odpowiednim kodem i rozliczonymi składkami społecznymi finansowanymi z budżetu państwa. Dodatkowo musi przesłać osobny raport z aktualnym kodem tytułu ubezpieczenia i składką na ubezpieczenie zdrowotne (oraz na dobrowolne chorobowe, jeśli nie objęło jej zwolnienie).
W przypadku zgłaszania innych osób do ubezpieczeń konieczne jest przesłanie dodatkowych raportów ZUS RCA za pozostałych ubezpieczonych. Całość kończy się przesłaniem deklaracji ZUS DRA uwzględniającej składki z wszystkich utworzonych raportów.
Wpływ wakacji składkowych na podatek dochodowy
Wakacje od ZUS-u mają również wpływ na rozliczenia podatkowe przedsiębiorców. Przedsiębiorcy rozliczający się na skali podatkowej lub podatku liniowym mają wybór między zaliczeniem składek ZUS w koszty a odliczeniem ich od dochodu.
Zwolnienie ze składek ZUS zwiększa jednak podstawę opodatkowania, co oznacza, że przedsiębiorca opłaci wyższy podatek: od dochodu odlicza się tylko składki zapłacone (art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o PIT), a kwoty składek objętych zwolnieniem są wolne od podatku (art. 21 ust. 1 pkt 160), więc za miesiąc wakacji nie ma czego odliczyć ani zaliczyć do kosztów. Ta zależność może częściowo zniwelować korzyści finansowe z wakacji składkowych, szczególnie u przedsiębiorców o wyższych dochodach.
Przykład obliczeniowy: Tomasz prowadzi sklep internetowy, rozlicza się podatkiem liniowym 19% i płaci duży ZUS (w 2026 roku 1 926,76 zł miesięcznie z chorobową, FP i FS). Jeśli skorzysta z wakacji składkowych w lipcu, zaoszczędzi 1 926,76 zł. Jego dochód w tym miesiącu wyniesie 8 000 zł, a niezapłaconych składek nie odliczy od dochodu ani nie zaliczy do kosztów, więc zapłaci dodatkowo około 366 zł podatku (19% × 1 926,76 zł). Realna oszczędność to około 1 561 zł (przed uwzględnieniem składki zdrowotnej, która na liniowym zależy od dochodu).
Przed skorzystaniem z wakacji składkowych warto dokładnie przeanalizować swoją sytuację podatkową i finansową. Kalkulacja powinna uwzględniać zarówno oszczędności na składkach ZUS, jak i potencjalny wzrost obciążenia podatkowego.
